Na podstawie ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 171, poz. 1016) wprowadzono nowe regulacje prawne dotyczące zasad ewidencji podatkowej. Wprowadzone zmiany zaczęły obowiązywać w odniesieniu do części uregulowań od 1 września 2011 r. W pozostałej części wchodzą w życie od 1 stycznia 2012 r.

Zmiany, które zaczęły obowiązywać od 1 września 2011 roku

1. Wprowadzono pojęcie identyfikatora podatkowego (patrz: art. 3 ust.1 ustawy z 13 października 1995 r. o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników Dz. U. z 2004 r., Nr 269, poz.2681 z późn. zm.) , którym jest: 
- PESEL w przypadku podatników będących osobami fizycznymi objętymi rejestrem PESEL, nieprowadzącymi działalności gospodarczej lub niebędącymi zarejestrowanymi podatnikami podatku od towarów i usług, 
- NIP w przypadku pozostałych podmiotów podlegających obowiązkowi ewidencyjnemu.

2. Zmianie uległa procedura nadawania NIP (patrz: art. 8a-8b cyt. wyżej ustawy o zasadach ewidencji)
Nadanie NIP następuje przy użyciu Centralnego Rejestru Podmiotów - Krajowej Ewidencji Podatników (CRP-KEP), który prowadzony jest przez Ministra Finansów po dokonaniu zgłoszenia identyfikacyjnego. Naczelnik urzędu skarbowego wydaje niezwłocznie potwierdzenie nadania NIP (zamiast dotychczasowej formy decyzji o nadaniu NIP), nie później niż w terminie 14 dni od dnia wpływu poprawnego zgłoszenia identyfikacyjnego.
W przypadku osób fizycznych rozpoczynających działalność gospodarczą potwierdzenie NIP wydaje się nie później niż następnego dnia roboczego po dniu wpływu do naczelnika urzędu skarbowego poprawnego zgłoszenia identyfikacyjnego.

3. Od 1 września 2011 r. do 31 grudnia 2011 r. nie można żądać NIP od osób, które po 1 stycznia 2012 r. będą posługiwać się w celach identyfikacyjnych numerem PESEL, jeżeli obowiązek przedstawienia NIP nie wynika z przepisu prawa (patrz: art. 69 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz niektórych innych ustaw).

4. Od 01.09.2011 r. ( na podstawie art. 13 ust.3 ustawy o zasadach ewidencji) naczelnicy urzędu skarbowego wydają: 
- zaświadczenie o nadaniu NIP podmiotowi, który się nim posługuje, na wniosek tego podmiotu; 
- informację o nadanym NIP podmiotowi, na wniosek osoby trzeciej zawierający dane podmiotu, o którego NIP wystąpiono.
Wzór wniosku NIP-5/W (na podstawie którego wydaje się zaświadczenie lub informację) został udostępniony w Biuletynie Informacji Publicznej ministra właściwego do spraw finansów publicznych.
Wniosek podlega opłacie skarbowej w wysokości 21 zł.
Od dnia 01.09.2011 r. nie stosuje się już wniosku o potwierdzenie nadania numeru identyfikacji podatkowej (NIP-5).

Zmiany, które zaczną obowiązywać od dnia 1 stycznia 2012 roku

1. Odstąpienie od dokonywania zgłoszenia identyfikacyjnego przez osoby fizyczne objęte rejestrem PESEL, z wyłączeniem prowadzących działalność gospodarczą lub zarejestrowanych podatników podatku od towarów i usług (patrz: art. 5 ust. 2a ustawy o zasadach ewidencji).

2. Znosi się numery identyfikacji podatkowej, które już nadano osobom fizycznym objętym rejestrem PESEL z wyłączeniem prowadzących działalność gospodarczą lub zarejestrowanych podatników podatku od towarów i usług. Od 1 stycznia jedynym identyfikatorem podatkowym takich osób jest PESEL (patrz: art. 67, ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy o zasadach ewidencji i identyfikacji podatników i płatników oraz niektórych innych ustaw).

3. Zmieniono oraz ujednolicono terminy dokonywania zgłoszeń identyfikacyjnych dla pozostałych podatników (patrz:art.6 ustawy o zasadach ewidencji): 
- Podatnicy podatku od towarów i usług lub podatku akcyzowego są obowiązani dokonać zgłoszenia identyfikacyjnego przed dokonaniem pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu jednym z tych podatków, niezależnie od dokonywania zgłoszenia rejestracyjnego VAT-R. 
- Pozostali podatnicy z wyłączeniem osób fizycznych objętych rejestrem PESEL nieprowadzących działalności gospodarczej lub niebędących zarejestrowanymi podatnikami podatku od towarów i usług oraz płatnicy podatków podlegający obowiązkowi ewidencyjnemu są obowiązani dokonać zgłoszenia identyfikacyjnego nie później niż w terminie przewidzianym do złożenia pierwszej deklaracji, zeznania, informacji bądź oświadczenia, albo wraz z dokonaniem pierwszej wpłaty podatku lub zaliczki na podatek.

4. Pełna integracja Centralnego Rejestru Podmiotów- Krajowej Ewidencji Podatników (CRP KEP) z rejestrem PESEL, która umożliwia pozyskiwanie aktualnych danych osób fizycznych zawartych w rejestrze PESEL przy wykorzystaniu środków komunikacji elektronicznej.

5. Zmieniono oraz ujednolicono terminy dokonywania zgłoszeń aktualizacyjnych (patrz: art.9 ustawy o zasadach ewidencji): 
- W przypadku podatników, będących osobami fizycznymi, objętych rejestrem PESEL nieprowadzących działalności gospodarczej lub niebędących zarejestrowanym podatnikiem VAT za dokonanie zgłoszenia aktualizacyjnego uznaje się podanie przez tego podatnika aktualnego adresu miejsca zamieszkania w składanej deklaracji lub innym dokumencie związanym z obowiązkiem podatkowym. Podatnicy ci mogą również aktualizować swoje dane na aktualnie obowiązujących wzorach zgłoszeń aktualizacyjnych określonych w rozporządzeniu Ministra Finansów. Podkreślić przy tym należy, że zmiany danych, które zawarte są w rejestrze PESEL będą pozyskiwane do CRP-KEP właśnie z tego rejestru, bez potrzeby zgłaszania ich przez podatników. 
- Pozostali podatnicy oraz płatnicy mają obowiązek dokonania zgłoszenia aktualizacyjnego w terminie siedmiu dni od dnia , w którym nastąpiła zmiana.

Dotychczasowe formularze zgłoszeń identyfikacyjnych/aktualizacyjnych NIP zachowują ważność do czasu opublikowania rozporządzenia wykonawczego, w którym zostaną określone nowe wzory.